Linux en Open Source licenties

Drs. Jos Vos

X/OS Experts in Open Systems BV

Samenvatting

Licenties voor Linux en andere vrij beschikbare software zorgen nog steeds voor verwarring. In media kan men met grote regelmaat lezen over Linux als een vorm van public domain software (onjuist) of over de verkoopcijfers van Linux-licenties (Open Source software mag fysiek worden verkocht, maar er wordt nooit voor een licentie betaald). Er is blijkbaar nog erg veel onduidelijkheid over de voorwaarden voor gebruik en herdistributie van dergelijke software. Welke licenties worden er zoal gebruikt en wat houden deze in?

Bij bijna alle software hoort een licentie. Deze beschijft de rechten en plichten van de gebruiker en de voorwaarden voor eventuele herdistributie. De regels voor verdere verspreiding zijn meestal niet van toepassing op commerciële software, maar ze zijn voor vrij beschikbare software juist vaak de kern van een licentie.

Public domain

Er is één uitzondering op deze regels: public domain software. Deze software is, zoals de naam al zegt, door de originele auteurs of rechthebbenden in het publieke domein geplaatst, waarbij men expliciet afstand heeft gedaan van alle verdere rechten en er ook geen verdere voorwaarden meer verbonden zijn aan gebruik of verspreiding van de software. Indien de broncode van software public domain is, mag iedereen die code gebruiken, verkopen, wijzigen, als onderdeel opnemen in eigen, commerciële software, verspreiden met een andere licentie, etcetera. Hoewel de term public domain te pas en te onpas wordt gebruikt in de context van vrij beschikbare software, zoals binnen de Linux-wereld, is slechts een zeer klein deel hiervan ook daadwerkelijk public domain software. Bij alle andere vrije software hoort namelijk wel degelijk een licentie, die in detail vastlegt wat de regels voor gebruik en verspreiding van de software zijn.

Bij proprietary software wordt een licentie vaak expliciet gepresenteerd, door het verbreken van de verpakking of het ondertekenen van een overeenkomst, en soms wordt deze ook afzonderlijk verkocht (denk hierbij bijvoorbeeld aan licenties per gebruiker). Bij vrij beschikbare software is de licentie impliciet en zonder betaling. Het produkt dat bijvoorbeeld in het geval van Linux vaak wordt verkocht is een doos met de media, documentatie, support en gemak, en wellicht licenties voor meegebundelde proprietary software, maar licenties voor de Open Source software zelf worden niet meeverkocht. Overigens is een ander misverstand dat voor een dergelijk pakket alleen mediakosten en dergelijke in rekening zouden mogen worden gebracht. Ook dit is onjuist, want een zelfgebrande CD met Linux-software mag best voor een paar miljoen worden aangeboden: het marktmechanisme zal er echter voor zorgen dat de kans op een koper dan wel erg klein wordt...

Overigens zijn licenties voor Open Source software wel degelijk geldig, ook al worden ze niet expliciet geaccepteerd. De wet verbiedt om software te modificeren of te verspreiden, tenzij daarvoor een recht is verleend. Door deze handelingen toch te verrichten, wordt de bij de programmatuur behorende licentie impliciet geaccepteerd, inclusief alle daarin gestelde verdere voorwaarden.

Open Source software

Met de term "Open Source" software wordt alle software bedoeld, waarvan de licentie aan een aantal voorwaarden voldoet. De definitie van Open Source software is ontstaan uit "The Debian Free Software Guidelines", een door Bruce Perens geschreven document dat de criteria beschreef waaraan software moest voldoen om in de Debian Linux-distributie te worden opgenomen. De Debian-specifieke delen zijn later verwijderd en hieruit is de huidige Open Source definitie ontstaan. Open Source software moet vrije herdistributie van de programmatuur toestaan, inclusief de broncode. Hierbij wordt ook geëist dat de broncode in een vorm wordt verspreid, die geschikt is voor het aanbrengen van modificaties. De oorspronkelijke broncode bewerken tot onleesbare code, zodat deze eigenlijk onbruikbaar wordt voor onderhoud, is dus niet toegestaan. Ook zijn modificaties toegestaan, al mag de licentie eisen dat deze in separate vorm worden verspreid (als "patch" voor de oorspronkelijke code). Andere belangrijke voorwaarden bij Open Source software zijn het verbieden van discriminatie voor gebruikers en toepassingsgebieden. Software die alleen in niet-commercële omgevingen mag worden gebruikt is dus geen Open Source software, want het legt een beperking op aan de omgeving waarin het wordt gebruikt. In de definitie van Open Source software staat nog een aantal andere voorwaarden waaraan een licentie dient te voldoen, waar we hier niet verder op ingaan. Er zijn meerdere licenties die voldoen aan de criteria van Open Source software. De bekendste hiervan zijn de de GNU General Public License (GPL), de BSD-licentie en de MIT-licentie.

BSD en MIT

De BSD-licentie en de MIT-licentie worden beiden veel gebruikt en staan eigenlijk bijna alles toe. De belangrijkste voorwaarde is dat het copyright-statement en de verdere condities in alle gedistribueerde copieën moeten blijven staan. Ook gebruik van de software als onderdeel van proprietary software is toegestaan, zonder dat er een verplichting bestaat het zonder kosten weg te geven of de eventueel gewijzigde broncode hiervan ook weer vrij te geven. Veel niet-vrije software, zoals commercële UNIX-versies, maar ook Windows-versies, zijn voor een deel gebaseerd op software die oorspronkelijk onder de BSD-licentie is verspreid door diverse universiteiten en onderzoeksinstellingen. Sendmail is een bekend voorbeeld van software waarop de BSD-licentie van toepassing is, samen met andere software die uit de hoek van BSD-UNIX stamt. De MIT-licentie wordt onder andere gebruikt voor het X Window System.

GPL

De GNU General Public License (GPL) is, in tegenstelling tot de BSD- en MIT-licenties, een nogal omvangrijk stuk tekst met vele voorwaarden (zie ook het kader). De kern van de GPL is dat deze ervoor zorgt dat de software ook echt vrije software blijft. Zo is het niet toegestaan de programmatuur in gewijzigde vorm te verspreiden, zonder de broncode mét de wijzigingen ook weer, onder dezelfde licentievoorwaarden, vrij te geven. Dit is iets wat niet geldt voor de BSD- en MIT-licenties: zo bevatten commerciële UNIX-versies vaak gemodificeerde versies van Sendmail of het X Window System, maar er is geen verplichting om de gewijzigde broncode hiervan ook vrij te geven. Deze verplichting zou er bij GPL-software wel zijn. De GPL-licentie wordt gebruikt voor heel veel software binnen een Linux-distributie, waaronder de Linux-kernel, compilers, etcetera.

Conclusie

Voor Linux en andere vrij beschikbare software bestaan diverse licenties, die elk hun eigen voorwaarden stellen aan het gebruik en de verdere distributie. Open Source software is een verzamelnaam, die mag worden gebruikt voor software, waarvan de licentie voldoet aan een aantal richtlijnen, die in de formele definitie van Open Source software staan vermeld. Licenties voor Open Source software worden niet verkocht, maar een pakket met Open Source software mag voor elke prijs worden verkocht.

1-8-2011 - X/OS has moved!

X/OS has moved to a new office, but stays at the Amsterdam Science Park.

More...